Top of this document
Go directly to navigation
Go directly to page content

« Carla Simons (1903-1943)   Keuze van de redactie"> Keuze van de redactie Oudste persoon op het... »
Verhaal: Serge ter Braake 1

Joodse Eigenaars van Landbouwgronden

De geschiedenis van een gedwongen verkoop

Tijdens de Tweede Wereldoorlog gingen de nazi’s al snel over tot het verwijderen van Joden uit het economische leven in Nederland. Ook de agrarische sector behoorde daartoe. Op 27 mei 1941 vaardigde de bezetter verordening 102/1941 uit betreffende de aangifte en gedwongen verkoop van landbouwgronden in Joodse handen. Op het Nationaal Archief bevinden zich de gegevens van die gedwongen verkopen. Op die gegevens heb ik nu door middel van een database een toegang gemaakt.

met:
Benjamin de Levie, Baruch de Levie, Rebecca Levie-Davidson, Izaäk Meijers, Mourits Goldsmid, Herman Jozep, Mozes de Levie, Jakob Israels, Bertus Meijer, Levie Hartogs van Geuns, Alexander Wijnberg, Mozes Salomon, Philippus Godfried, Isaac Hartog, Liepman Kosses, Lazarus Lazarus, Leman Hijman Parfumeur, Levie Dalsheim, Johanna Sientje de Vries, Regina van Wijhe-Ries, Henri van den Bergh, David Stern, Israel Kolthoff, Bertha van der Woude-Gossels, Simon Cohen, Philip Polak, Jette Israëls, Salli Levij, Jakob Rosenbaum, Simon Heilbronn, Joseph Bernhard Rosenberg Polak, Joseph de Vries, Ephraim Potsdammer, Levi Morisco, Meyer Jacob, Anetta Cohen-van Leeuwen, Emanuel Mozes Drievoet, Michiel van Blijdenstein, Maurits Parfumeur, Henriette Wijngaard-Meijer, Mietje Beek-Oudkerk, David Abraham Glaser, Lena Haas-Lievenboom, Salomon Valk, Abraham Leendert Snijders, Jozef Gerzon, Hirsch Aron Zendijk, Salomon Zwarenstein, Marcel Kosten, Salomon Victor Hertzdahl, Meijer Hekscher, Bernard Salomon van Straten, Levie de Levie, Betje Nathan, Joël van de Rhoer, Mietje van Zuiden-Stern, Ephraïm Goldsmit, Abraham Berg, Herman de Groot, Jacques Goudstikker, Izaac Philip Joël de Groot, Samuel Wijnberg, Pauline Sara de Heer-Voorzanger, Salomon Hirschland, Rozetta Davidson-Kats, Eduard van Dam, Jetje West-Zaligman, Mina Heyman, Feodor Jakob Hoffmann, Isaak Goldwerth, Hartog Salomon van der Heijden, Raphael Pais, Hartog Elkus, Johan Izaak Bernard Spanjaard, Simon Hellendag, Victor Levie, Jacob ten Brink, Meijer Leip, David Hartog Blok, Fokelina Neerduin-Elberg, Samuel van der Hal, Herman Lindeman, Helena van Dam, Abraham Menco, Maurits Zilversmit, Joseph Mulder Canter, Benjamin Zaligman, Simon Bollegraaf, Maurits de Bruin, Nathan Muller, Izaäk Gans, Caatje Cohen, Louis van Straten, Rozetta den Hartog-den Hartog, Doortje Spanjar-Jacobs, Abraham van Spiegel, Jozeph Philips, Estella Meiboom-Hompes, Joseph Hertz, Louis Gast, Simon van Hessen, Abraham Suskind, Mozes Vrenkel, Israel Cohen, Blandina Kosten-Cahn, Hartog Leman Vos, Izak van der Woude, Simson Lazarus, Siemon van Haren, Salomon Gerson Meijler, Siegfried Klein, Heiman Hart, Abraham Gans, Jacques A. de Heer, Levie Zilverberg, Abraham Braaf, Kreuntje Wolf-ten Bosch, Rika Levie-Boekbinder, Jacob Mozes Benedikt Kolthoff, Aron Gudema, Rosina Hes-Zilverberg, Herman Lodewijk Alexander Visser, Isaac van Dijk, David Berg, Salomon David Nathans, Jozeph Hirsch Nathans, Simon Bilderbeek, Emanuël Hijman van Blijdenstijn, Hugo Daniel Hes, Elias Pais, Moyses Gans, Jacob Andriesse, Fredrika van Bleijdestein-Sternfeld, Julius ten Brink, Caroline Gudema-Cohen, Henriette Fannij Rebecca Warendorf-van Lier, Adolf ten Brink, Michael van Rhijn, Israël Levie, Simon Lazarus, Salomon Manassen, Abraham Nieweg, Siegfried Paul Elsbach, Maurits Mogendorff, Siegfried Frank, Daniël Dalsheim, Emanuel Kahn, Assur Gudema, Abraham Vredenburg, Abraham Hekscher, Gerson Blaauw, Herman Jozep, Jakob Kats, Felix Abraham Bachrach, Mietje Maas-Herschel, Emanuel Mendels, Levi van Dam, Esther van der Woude-van Praag, Alexander van Oosten, Wilhelm Hes, Abraham Meijer, Julius Levie, David Abraham Schwarz, Benjamin Braaf, Meijer van Leeuwen, Robert Spanjaard, Jacob Levie, Simon Abraham Braaf, Rebekka Braaf-van der Brug, Hartog Goldsteen, Joseph Frank, Henry van Walt van Praag, Philippus de Leeuw, Rosa Zilverberg, Maurits Lodewijk Henriques de Castro, Joseph Nathans, Alex van Gelder, Benjamin Heilbrun, Nathan Pinto, Levie de Levie, Eliazar van Zand, Josua Spanjar, Mannie Abram Bernard Vorst, Salomon Meijer, Mozes de Leeuw, Simon Lowenstein, Francina Cohen-van Dijk, Izaäk Cohen Bendiks, Roosje de Jong-de Jong, Hartog Benjamins, Mozes Israëls, Rudolf Braaf, Daniël Lezer, Maria Anna Neter-de Wit, Eduard Berg, Jonas Adam Drielsma, Benjamin Philips, Alexander Bendix Themans, Louis Sachs, Samuel Roos, Arnold Cornelis Hymans, Heiman van der Klei, Heiman Kosses, Izaäk Rosenbaum, Salomon Levie, Isaac Jacob Spanjaard, Salomon Wijler, Jozef West, Salomon Hartog van Straten, Dawid Przyrowski, Izaäk Rosenbaum, Mozes de Levie, Mozes van Buuren, Hartog Braaf, Abraham Simon van der Linde, Henri Urbach, Anton Wolff, Mozes van der Sluis, Aron Lezer, Philippus Josephus Drukker, Samuel van Hasselt, Jeizel Kosses, Samuel Bollegraaf, Josef Aaron Cohen, Flora van Oosten, Daniel Salomon Beek, Samuel Jozef Wolf, Asser Straus, Benjamin de Levie, Hartog Kosses, Fanny Hiegentlich-Weinberg, Betje van der Sluis-Goldsteen, Levie Levitus, Robertus Denneboom, Andries Samuel van Wijnbergen, Hartog Cohen, Rosine Rosenbergh-Wallagh, Jacob Simons, Heiman Gudema, Heiman Meijer, Frederika Cohen-Cohen, Simon Magnus, Mauritz ten Brink, Meijer Kats, Gustaaf Wijngaard, Herman Goudsmid, Johanna Meijer-Rozenberg, Maurice Isaac Goldschmidt, Salomon Bendien, Salomon Wolf, Alexander Joseph Hartog, Sara Jacob, Jeizel Kosses, Jozua Polak, Mietje Meiboom, Helena Wilhelmina Polak-van der Wijk, Israel Pierot, Sigmond Stern, Bernard de Vries, Louis de Jong, Izaäk Meijers, Abraham David van Gelder, Israel Kolthoff, Izaak Benedictus Kolthoff, Rika Levie-Boekbinder, Levie Gans, Herman Gans, Ricas de Haas, Julius Gesinus de Haas, Salomon Salomon, Wolf Braaf, Moritz de Leeuw, Izaäk de Leeuw, Henri Gersons, Louis Gersons, Raphael Izaak Pais, Meijer Pais, Benjamin Pais, Johan Wijler, Israël Mogendorff, Elisabeth Menko-Grunwald, Izaäk Gans, Isak Frank, Aron Karel Frank, Andries Frank, Frits Salm, André Morisco, Julia Mendels, Israël Mendels, Simon Cohen, Julie Evelien Cohen, Louise Bartha Cohen, Hirsch Aron Zendijk, Hartog Meijler, Samuel van Zuiden, Barend van Zuiden, Eduard van Dam, Lehman Frank, Joël Bargeboer, Anthony Julius Vieijra, Roosje Jacob, Dientje Jacob, Jakob Israël Jakobs, Susanna Jakobs, Mozes Maurits Jakobs, Adelheid Dalsheim-Blumenkrohn, Mozes Hoogstraal, Herman Gans, David Leopold Herman Gans, Abraham Gerzon Gans, Ester Magnus-Zuidema, Bernard Gottfriedt, Victoire Rosenberg-Goudberg, Olga Cohen-Goudberg, Max Goudberg, Simon van der Sluis, Lea Rozema, Rachelina Goldstein-Rozema, Geertje Rozema, Jacob Menko, Harri Menco, Joël Rozenberg, Jacob Rozenberg, Israel Majer Fiesler, Jakob Meijer, Samuel Simon Meijer, Jacob van Haren, Leo Jacob Gans, Sallie Gans, Adeliene Marie Hartog, Jacob Philips, Jozef Levie, Benjamin Levie, Salomon Gerson Meijler, David Cohen, Sander van Delft, Jansje Mosis-Leip, Levie Mosis, Saartje Leuw, Leentje Leuw, Jetta Levitus, Rebekka Levitus, Hein Boasson, Carolina Isaac, Seraphine Isaac, Josef Godschalk, Nathan Godschalk, Helene Heijmans-Blumenfeld, Henri Heijmans, Sander van Geuns, Lea Rosenbaum, Izaäk Rosenbaum, Elfrida Kähn-Frankenhuis, Henri van Straten, Max Dalsheim, Jacob van der Wijk, Flora Koster-Hertz, Herman Nathans, Salomon Nathans, Benjamin Brest, Alexander Brest, Simon de Vries, Heiman de Vries, Herman Denneboom, David Abraham Drielsma, Abraham Kropveld, Esther Jetje Kropveld-Vos, David Spanjar, Rosa Davidson-de Kadt, Jacob Meuleman, David Leman, David Simon Nathans, Simon Jonas Nijveen, Rosa Nijveen, Henderika Meijers-Nijveen, Aäron Leezer, Daniël Leezer, Salomon Jonas Heiman Frankenhuis, Jacob Frankenhuis, Kaatje van Hessen-van Hessen, Mozes Magnus, Martinus Folquinus Hart, Arnold Hart, Rieka Kats-Godschalk, Susanna Jakobs, Aron de Vries, Rachelina de Vries, Hanna de Vries, Soes Manus de Horst, Rika van Dam-Velleman, Jacob Levie van Brink, Hijman Meijer van Brink, Sara Geertruida van Brink, Benjamin Herman Pagrach, Simon Meijer, Mozes Meijer, Salomon de Vries, Jacob Frank, Vrouwtje van der Velde, Salomon Simons

Joden werden gedwongen om hun landbouwgrondbezittingen aan te geven bij de regionale Pachtbureaus (later Grondkamers), onder verantwoording van het Ministerie van Landbouw en Visserij. Door middel van het formulier ‘Aangifte van landbouwgronden in joodsche handen’ moesten ze aangeven welke percelen ze in hun bezit hadden. Na aangifte moesten de percelen voor 1 september 1941 worden verkocht aan niet-joden, en voor 1 januari 1942 worden overgedragen. De pachtbureaus waren belast met het in goede banen leiden van de verkoop aan niet-Joodse boeren. Het Bureau voor de Goedkeuring van overdracht van Joodse landbouwgronden stond boven de regionale Pachtbureaus en moest, zoals de naam al aangeeft, de verkopen goedkeuren. In eerste instantie kwamen de huurders/pachters van de percelen in aanmerking voor koop, indien die er waren, en de boeren met aangrenzende stukken land. Slechts in uitzonderlijke gevallen mocht het land worden verkocht aan niet-boeren.
In het archief van de Directie van de Landbouw: Grondzaken en Pachtzaken, 1935-1960 (nummer toegang 2.11.08.01) op het Nationaal Archief, zijn per provincie dossiers aangelegd (inv. nrs. 109-123) die handelen over de gedwongen verkoop. Er zijn twee documenten die in vrijwel ieder dossier voorkomen. Er zijn de minuten van de goedkeuring van de verkoop, waarin vermeld staat wie de oorlogskoper is, om welke percelen het precies gaat en hoe groot ze zijn. Daarnaast zijn er de aangifteformulieren die de Joodse eigenaren zelf hebben moeten (laten) invullen. De formulieren geven informatie over naam, geboortedatum, beroep (vaak veehouder, slager, koopman of geen) en adres van de Joodse eigenaar, de percelen die ook al in de minuut van goedkeuring vermeld zijn, en wie de grond exploiteerde. In veel dossiers bevindt zich ook nadere informatie, zoals correspondentie van de Joodse eigenaars of meer details over de verkochte percelen.
Dit archief heb ik nu toegankelijk gemaakt in een database, in het kader van een onderzoek naar rechtsherstel van door Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog onder dwang verkochte landbouwgronden, gefinancierd door Centraal Joods Overleg en Stichting Platform Israël. De database is beschikbaar als Acces en PDF bestand in de Mediatheek van het Joods Historisch Museum en in de toekomst hopelijk ook op andere plaatsen. De 400 personen aan wie dit verhaal gekoppeld is hebben in de oorlog hun landbouwgronden gedwongen moeten verkopen en staan vermeld in de database.

Bijdragen
Serge ter Braake, Redacteur Community 
Reacties